10, 9… 3, 2…
ja, tien seconden om het raadsel van de code te kraken en anders…. dan vliegt alles de lucht in! Maar ja, de held heeft handboeien om, want ja: de bad guys. Rara, in drie keer de code gekraakt, dus hurry hurry onderweg nog een paar kleerkasten tegen de grond werken. Want o jee, nog een paar tellen te gaan om de juiste draden van de bom door te knippen. Gaat lukken. Of toch niet? In de film duurt deze scène al gauw twee minuten. De regisseur wijkt bewust af van de werkelijke tijd. Zo bouw je de spanning op. Dat doen schrijvers ook.
Ik kwam de 1e aan op het vliegveld, checkte in, lag uren aan het strand, dronk ’s avonds een pint bier en vertrok de 30e weer bruingebrand. Een hele zomervakantie in één zin! Dat is tijdverdichting. Wanneer de tijd trager wordt beschreven dan in werkelijkheid is het tegenovergestelde het geval: tijdvertraging. Beide zijn vormen van verteltijd. Of de verteller maakt een sprong in de tijd: een tijdsprong. In een boek kunnen ‘vroeger’ en ‘nu’ elkaar afwisselen. Het verhaal wordt dan niet chronologisch verteld, maar je kunt zelf wel vaststellen wat de juiste tijdvolgorde is. Soms zijn de afwisselingen in tijd goed zichtbaar – door een ander lettertype, een nieuw hoofdstuk, een jaartal boven de tekst. Of de verteller spreekt in de tegenwoordige tijd als het nu is en in de verleden tijd als het vroeger is. Soms moet je het vooral afleiden uit de leeftijd van de hoofdpersonen of tijdsaanduidingen in de zin: ‘dertig jaar eerder…’. En een verhaal heeft een bepaalde tijdsduur: in het sprookje Roodkapje is dat één dag, maar het sprookje van Raponzel duurt veel langer. De tijd waarbinnen de gebeurtenissen gebeurd zijn, heet de vertelde tijd.
Hoe beschrijf je de tijd in de roman of film? Neem je laatste boek of boekverfilming in gedachten: wat kun je zeggen (indien van toepassing) over:
- Wanneer speelt het verhaal zich af?
- Wat is de vertelde tijd?
- Is het verhaal chronologisch verteld of juist niet?
- Zijn er veel tijdsprongen?
- Is er sprake van tijdverdichting of tijdvertraging?
Een verfilming waarin ook tijdlijnen door elkaar lopen is BOY 7.