Ik denk er eventjes over na…

De emotie achter verkleinwoordjes

“Dat was een alleraardigst tentje”, “Koffietje doen?”, “Dat is niks voor mijn mannetje”, “Heb je een nieuw baantje?”

Een meisje als collegaatje

Peter-Arno Coppen18 september 2020, Trouw

Een lerares Nederlands wil een les geven over de betekenis van verkleinwoorden, en vraagt op de Facebookgroep Nederlands om leuke lesideeën. Het onderwerp lijkt haar interessant, omdat je met verkleinwoorden van alles en nog wat kunt uitdrukken, en heus niet alleen maar dat iets letterlijk klein is (denk maar aan mensen die hun – vrouwelijke – collega’s ‘een collegaatje’ noemen, terwijl ze toch gewoon een gemiddelde lengte hebben).

Nu bestaan er wel geleerde artikelen waar al die betekenissen netjes worden gecategoriseerd, maar wat moet je daar in de klas mee? Wat word je er wijzer van als je het verschil weet tussen een ‘appreciërende’ en ‘depreciërende’ functie?

Wat je met leerlingen wel kunt bespreken is dat kleinheid behalve een tijds- of ruimtebetekenis (een uurtje of een eindje) ook allerlei associaties met oordelen kan oproepen. Die associaties kunnen twee kanten op gaan: ten eerste is iets kleins iets liefs, iets dierbaars, dat je graag bij je wilt houden. De andere kant is dat iets kleins iets onbelangrijks is, iets wat minder is dan jij, en waar je dus juist minder waarde aan toekent.

Scherpe kantjes

De eerste associatie is de oorzaak ervan dat taal tegen kinderen of geliefden veel verkleinwoorden bevat, en de tweede verklaart dat verkleinwoorden een functie hebben in het sociale verkeer. Door iets waar de ander misschien aanstoot aan zou kunnen nemen kleiner voor te stellen, haal je de scherpe kantjes er een beetje vanaf bij de communicatie. ‘Eventjes’ is handig als ‘even’ nog te lang duurt, en ‘een klusje’ klinkt als minder werk dan ‘een klus’. Verkleinwoorden dienen zo ter geruststelling of als beleefdheidsvorm.

Een potentieel mijnenveld is het verkleinwoord voor vrouwen (meisje, collegaatje). Het zal uit affectieve overwegingen ontstaan zijn, maar zodra iemand het interpreteert als kleinerend wordt het een probleem.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *